امان الله خان

امان الله خان سومين فرزند اميرحبيب الله خان نواسة امير عبدالرحمان خان ولد اميرمحمدافضل خان ولد امير دوست محمدخان ولد سردارپاينده محمد خان از قبيلة محمد زايي بتاريخ دوم جون 1892 در پغمان تولد شد. مادرش سرورسلطانه دختر لوي نايب شيردل خان ملقب به عليا حضرت بود. سرورسلطانه دومين همسر حبيب الله بود که همه عمرش در تلاش بسط وتوسعه شهرت وقدرت پسرش امان الله سپري شد. گرچه حبيب ا لله وبرادرش اسدالله - پسرمحبوبه ملقب به عليا جناب "خواهر نادر خان " بودند لذا سرور سلطانه ميکوشيد به تعليم وتربية امان الله توجة خاص نمايد تا اواز رقيبانش برتري وتفوق داشته باشد . مادرامان الله ميکوشيد که پسرش در فن سياست مهارت خاص حاصل نموده  با امور نظامي از همه بيشتر آشنا شود.امان الله از کودکي خيلي متجسس وکنجکاو بود وميخواست دربارة اوضاع ماحول وجهان خارج معلومات کافي داشته باشد.

 امان الله سه بار ازدواج نموده است ، آخرين ازدواج او بادختر محمود بيگ طرزي " ثريا " ازهرنقطه نظربرحيا ت سياسي و اجتماعي امان الله تأثير عميق به جا گذشت امان الله ازازدواج هاي اولي خاطرات تلخي داشت وازهيچکدام آنها راضي نبود. اين روز هاي پرماجرای زندگي زناشوهري امان الله برطرزفکرش راجع به وضع زنان اثر گذاشته برنامه هاي اورا راجع به تغييروضع زنان رنگ وشکل داد[1] . امان الله خان درمکتب حربيه درس خواند، به مسايل اردو و امورات نظامي ازنزديک در ازتباط بود، روحية ضد انگليسي داشت واز جالب ترين چهره هاي عصر جديد در افغانستان بود[2].

بعداز کشته شدن امير حبيب الله خان درشکارگاه " گله گوش " لغمان"21 فبروري 1919  امان الله پسر سوم حبيب الله خان که در کابل نايب الحکومه قدرت را به دست گرفته واعلام سلطنت نمود. اومدعيان سلطنت را سرجايشان نشانده وکاکايش نصرالله خان را که در جلال آباد اعلان پادشاهي نموده بود زنداني ساخت وصاحب منصب مؤظف کمپ شاهي را بنام شاه علي رضاي غند مشررا به اين اتهام اعدام کرد.

امان الله بعد از قدرت رسيدن بيک سلسله اصلاحات داخلي دست زد. اعلام استقلال افغانستان از طرف او موجبات جنگ سوم افغان – انگليس " مي 1919" را ببار آورد. انگليس ها که تازه از زدوخورد ها وخونريزي هاي جنگ اول جهاني خسته ودرمانده شده بودند، بادرنظرگرفتن نتيجه دوجنگ قبلي که با افغانها داشتند، ودر هردوشکست خورده بودند کوشيدند تا به مخاصمات پايان داده استقلال افغانستان را بشناسند. بالاخره نظربه معاهدة راولپندي "17 اگست1919" افغانستان استقلال کامل خود را بدست آورد [3].

ولي انگليس ها بعد از مدتي در صدد فروپاشي حکومت اماني برآمده واز طرق مختلف کوشيدند که امان الله خان راکه دشمن سرسخت آنها بود ازسر راه شان دورسازند، وهمينگونه اغتشاشات در داخل از يکسو وعوامل خارجي از سوي ديگرمنجربه سقوط رژيم اماني گرديد که در اين فصل به تفصيل صحبت خواهيم کرد.

امان الله خان به مدت ده سال حکومت نمود بعد از سرنگوني رژيم اش تا پايان زندگي به تبعيد در روم پاييخت ايتاليا بسر ميبرد، درسال 1960 درگذشت . جنازه اش به افغانستان انتقال داده شد که در جوار آرامگاه پدرش در جلا ل آباد بامراسم نظامي بخاک سپرده شد.